top of page

Zoekresultaten

Doorzoek deze website

92 resultaten gevonden met een lege zoekopdracht

  • Internal auditor (CAE) | Ferocia

    < Terug Vacature Internal auditor (CAE) Staedion Per direct 32 tot 36 uur per week Den Haag / Hybride € 80.843,44 tot € 115.550,32 per jaar SOLLICITEER Over Staedion Staedion zet zich met een sterk maatschappelijk hart in voor een betaalbaar en veilig thuis voor haar huurders. Een goed en betaalbaar huis is voor Staedion een randvoorwaarde voor het geluk en de gezondheid van mensen. De corporatie verhuurt circa 46.000 woningen, winkels, bedrijfsruimten en parkeerplaatsen in de regio Haaglanden en behoort daarmee tot de grotere woningcorporaties van Nederland. Met ongeveer 400 medewerkers werkt Staedion dagelijks aan een prettige, veilige en toekomstbestendige woonomgeving. De missie van Staedion is helder: passende woningen verhuren aan mensen die niet zelf in hun huisvesting kunnen voorzien, in wijken waar het prettig samenleven is. Met haar ruime ervaring in het verhuren, beheren en ontwikkelen van woningen geeft Staedion hier concreet invulling aan. In de visie van Staedion staan de veerkracht van wijken en de leefbaarheid centraal. Het woningtekort in het werkgebied is groot, en juist dat wil Staedion aanpakken. De nadruk ligt op het vergroten van de veerkracht van wijken, het verbeteren van de leefbaarheid en het uitbreiden van het woningaanbod. Staedion werkt continu aan verduurzaming en bouwt de komende jaren maar liefst 7.500 nieuwe woningen. De totale gebiedsontwikkeling gaat gepaard met een investering van meer dan € 1.000.000.000. Dit doet zij samen met bewoners en samenwerkingspartners, met durf en ambitie. Samen thuis, voor nu en later. Over de afdeling De Internal Auditor maakt deel uit van de afdeling Bestuur, is rechtstreeks gepositioneerd onder de bestuurder en werkt volledig onafhankelijk binnen de organisatie. Over de functie Staedion zoekt een scherpzinnige en onafhankelijke internal auditor die energie krijgt van het versterken van de governance van de organisatie. In deze rol lever je een directe bijdrage aan een betrouwbare en toekomstbestendige corporatie die dagelijks het verschil maakt voor tienduizenden huurders in de regio Haaglanden. Als internal auditor onderzoek je de effectiviteit van processen, risicomanagement, interne beheersing, compliance en governance. Je komt tot heldere en realistische aanbevelingen en weet anderen te overtuigen van het nut en de noodzaak van de voorgestelde verbeteringen. Daarmee ondersteun je de bestuurder, directie en de organisatie als geheel bij het verder versterken van de beheersing. Je vervult een onafhankelijke, strategische en duidelijk gepositioneerde rol binnen Staedion, rechtstreeks rapporterend aan de voorzitter van de Raad van Bestuur. Dankzij jouw werk worden risico’s en verbeterpunten tijdig en feitelijk in beeld gebracht, ontstaat er helder inzicht en focus, en groeit de organisatie verder in control. Zo lever je een onmisbare bijdrage aan veilige, betaalbare en toekomstbestendige huisvesting; nu en in de jaren die komen. Jouw taken Je stelt een meerjarenplan en jaarplan voor audits op en bewaakt de uitvoering daarvan. Je voert audits uit op processen, risicomanagement, interne beheersing, compliance en governance. Je adviseert gevraagd en ongevraagd over de wijze waarop de beheersing kan worden verbeterd. Je onderhoudt constructieve relaties met de externe accountant, toezichthouders (Aw en WSW) en de Raad van Commissarissen. Je levert een stevige inhoudelijke bijdrage aan de verdere professionalisering van Internal Audit binnen Staedion. Wie zoeken we? We zoeken een ervaren internal auditor met WO-werk- en denkniveau, bij voorkeur aangevuld met een RO-, RE- of RA-titel of een vergelijkbare opleiding. Je hebt minimaal drie tot vijf jaar relevante ervaring in het auditvak en bij voorkeur ook kennis van de woningcorporatiesector of het bredere semipublieke domein. Je beschikt over overtuigingskracht en organisatiesensitiviteit: je weet collega’s op een natuurlijke manier mee te nemen in verbeteringen en kunt draagvlak creëren, ook wanneer de boodschap scherp is. Je communiceert helder in het Nederlands, zowel mondeling als schriftelijk, en je voelt aan wat er in de organisatie speelt. In je manier van werken ben je zelfstandig, proactief en betrouwbaar. Je bent een verbinder die stevige oordeelsvorming combineert met een rechte rug. Je opereert onafhankelijk, maar altijd in verbinding met de organisatie, en je weet je rol als derde lijn helder en professioneel neer te zetten. Wat bieden we? Een bruto jaarsalaris van tussen € 80.843,44 en € 115.550,32 op basis van 36 uur (incl. vakantietoeslag en eindejaarsuitkering van 4%) 203 vakantie-uren op basis van 36 uur en de mogelijkheid tot onbetaald verlof Pensioen via Stichting Pensioenfonds voor Woningcorporaties Reiskostenvergoeding Thuiswerkvergoeding Loopbaanontwikkelingsbudget en ruime scholingsmogelijkheden Toegang tot OpenUp voor mentaal welzijn en korting bij Urban Sports Club Over ons Ferocia is het enige bureau in Nederland dat volwaardige dienstverlening levert op het gebied van interim en consultancy, opleidingen en trainingen, en werving en selectie, binnen de vakgebieden internal audit, control en risicomanagement. Wij bieden deze disciplines afzonderlijk aan én combineren ze waar nodig — alles onder één dak. Dat is de kracht van complete dienstverlening! Lijkt deze functie je wat en herken je jezelf in het geschetste profiel? Of heb je vragen over deze functie? Solliciteer dan direct of neem contact op met Terri Stuijfbergen-Beens (085-0608598, terri.stuijfbergen@ferocia.nl ). Is deze functie toch niks voor jou? Check dan ook onze andere vacatures! Ken je een andere topper bij wie deze functie zou passen? Dan komen we daarmee graag in contact! En vanzelfsprekend stellen we daar wat tegenover. Als je tip leidt tot plaatsing, dan belonen we je met een mooie finder's fee!

  • ISAE 3402: zo haal je waarde uit je verklaring.

    Ontdek hoe je een ISAE 3402-verklaring effectief inricht en onderhoudt. En voorkom dat het een papieren tijger wordt zonder strategische waarde. Alle blogs TPM ISAE 3402 verklaring Zo haal je echt waarde uit je ISAE 3402-verklaring. Van verplicht vinkje naar integraal onderdeel van je interne beheersing De vraag is zelden of je een ISAE 3402-verklaring nodig hebt. Zeker niet als je organisatie diensten levert die impact hebben op de beheersing van klanten. De echte uitdaging zit in de hoe: Hoe richt je die verklaring zo in dat het geen jaarlijks hoofdpijndossier wordt? Hoe zorg je dat de controls niet alleen op papier kloppen, maar ook in de praktijk werken? En hoe maak je er een instrument van waar je organisatie echt beter van wordt? Want dat kan! Want als je ISAE 3402 slim aanpakt, levert het veel meer op dan een ‘groen vinkje’ voor de accountant. ISAE 3402 verklaring Zo haal je echt waarde uit je ISAE 3402-verklaring. Van verplicht vinkje naar integraal onderdeel van je interne beheersing De vraag is zelden of je een ISAE 3402-verklaring nodig hebt. Zeker niet als je organisatie diensten levert die impact hebben op de beheersing van klanten. De echte uitdaging zit in de hoe: Hoe richt je die verklaring zo in dat het geen jaarlijks hoofdpijndossier wordt? Hoe zorg je dat de controls niet alleen op papier kloppen, maar ook in de praktijk werken? En hoe maak je er een instrument van waar je organisatie echt beter van wordt? Want dat kan! Want als je ISAE 3402 slim aanpakt, levert het veel meer op dan een ‘groen vinkje’ voor de accountant. ISAE 3402: meer dan compliance Veel organisaties zien de ISAE 3402-verklaring nog altijd als een verplicht nummer. Iets wat je doet voor de auditor, of voor een klant die het nu eenmaal vraagt. Daardoor belanden ze in een jaarlijks repeterend patroon: Documenten verzamelen Control descriptions actualiseren Risicoanalyse herzien (maar vaak alleen oppervlakkig) Testplan afronden vóór de deadline En zodra de controle erop zit? Dan verdwijnt het hele framework weer in een digitale la. Tot volgend jaar. Zonde . Want wie ISAE 3402 serieus en strategisch inzet, creëert een structuur die: inzicht geeft in de volwassenheid van processen; houvast biedt aan klanten en toezichthouders; en rust en zekerheid geeft binnen je eigen organisatie. Dan wordt ISAE geen last, maar een kans. De drie grootste valkuilen Om die stap te maken, moet je eerst begrijpen waar het meestal misgaat. Drie valkuilen zie je in veel trajecten terug: 1. Je bouwt voort op verouderde processen Een klassieke fout: bij de (her)inrichting van het ISAE-framework neem je het bestaande procesmodel als uitgangspunt. Handig, denk je. Maar stel jezelf eens deze vragen: Zijn je processen sinds de vorige verklaring veranderd? Is er sprake van automatisering, hybride werken of outsourcing? Is je dienstverlening verschoven naar andere producten of markten? Als het antwoord op één van deze vragen ‘ja’ is, dan is je oude procesmodel geen stevig fundament meer en sluit je verklaring niet langer aan bij de praktijk. 2. De control descriptions zijn onbegrijpelijk Te technisch, te abstract of juist zo gedetailleerd dat niemand er nog chocola van kan maken. De control descriptions zijn het hart van je verklaring. En als die niet goed zijn, klopt de rest ook niet. Een goede control voldoet aan drie eisen: Begrijpelijk : proceseigenaren moeten snappen waar de control over gaat. Toetsbaar : auditors moeten objectief kunnen vaststellen of de control werkt. Toepasbaar : de control moet realistisch uitvoerbaar zijn binnen het proces. Kwaliteit zit dus niet in de hoeveelheid, maar in de scherpte ervan. Vijf heldere, werkende controls zijn waardevoller dan twintig wollige maatregelen die niemand echt uitvoert. 3. Geen eigenaarschap in de lijn Zolang ISAE 3402 ‘iets is van audit of compliance’, zal het nooit echt gaan leven. Je wilt dat proceseigenaren zich verantwoordelijk voelen voor hun beheersmaatregelen. Dat zij snappen waarom die controls er zijn. En dat zij zelf actief bijdragen aan het onderhoud en de verbetering ervan. Zonder dat eigenaarschap verwordt je verklaring tot een papieren tijger. Mooi op papier, maar nutteloos in de praktijk. Zo til je ISAE 3402 naar een hoger niveau De stap van compliance naar continu verbeteren vraagt om een andere mindset en aanpak. Onderstaande tips helpen je op weg: 1. Begin opnieuw met je risicoanalyse Laat de bestaande versie even voor wat die is. En stel jezelf en je team opnieuw de fundamentele vraag: Wat zijn de risico’s in onze dienstverlening vandaag, met deze klanten, deze processen en deze systemen? Breng die risico’s concreet in kaart. Ga daarbij verder dan alleen financiële of operationele risico’s. Kijk ook naar: Technologische risico’s (bijv. afhankelijkheid van platforms of integraties) Organisatorische risico’s (bijv. personele krapte, hybride werken) Reputatierisico’s (bijv. bij een datalek of foutieve rapportage) Pas als je deze risico’s scherp hebt, kun je ook passende en effectieve controls formuleren. 2. Breng je controls naar de praktijk Laat niet alleen de audit- of complianceafdeling de controls beschrijven. Leg ze voor aan de mensen die het werk doen. Vraag hen: “Wat betekent deze control voor jouw werkdag?” Als ze het niet kunnen uitleggen, werkt de control niet. Dan is er of iets mis met de formulering of met de uitvoerbaarheid. Beide zijn een probleem en bieden tegelijk een kans om te verbeteren. Door proceseigenaren actief te betrekken, verhoog je de acceptatie en de kwaliteit van je controls. 3. Veranker ISAE in je governance Een ISAE-framework moet niet losstaan van de rest van je organisatie. Integendeel. Integreer je controls in bestaande managementprocessen, bijvoorbeeld: Koppel controls aan bestaande KPI’s en dashboards. Neem beheersmaatregelen op in kwartaalrapportages. Bespreek knelpunten structureel in RvB- of MT-overleggen. Zo houd je het onderwerp levend. En voorkom je dat het alleen in het voorjaar relevant is, als de audit eraan komt. ISAE 3402 is nooit ‘af’ Nieuwe technologieën, nieuwe klanten, nieuwe eisen van toezichthouders, alles verandert voortdurend. Dat betekent ook dat je ISAE-verklaring een levend document moet zijn. Niet een set documenten die je jaarlijks afvinkt, maar een dynamisch framework dat meebeweegt met je organisatie. Dat vraagt om: Continu herijken van je risico’s en controls. Periodieke reflectie op de effectiviteit van je beheersmaatregelen. Een cultuur waarin eigenaarschap voor beheersing breed wordt gedragen. Zie het als een kans: organisaties die hun ISAE 3402 slim inzetten, bouwen aan veerkracht, klantvertrouwen en interne rust. Ze kunnen met recht zeggen: wij zijn ‘in control’. Tot slot: zie ISAE als hefboom, niet als hinderpaal Een goed ingericht ISAE 3402-framework kost tijd en aandacht. Maar het levert ook veel op: Meer grip op je processen Beter onderbouwde keuzes Hogere klanttevredenheid Meer rust bij management en bestuur Of je nu net begint met een verklaring of al jaren een framework hebt: er valt altijd winst te behalen. Maar dan moet je wel durven kijken. En durven verbeteren. Neem contact met ons op Meer weten? Neem dan contact met ons op. Wij helpen je graag verder! Mark Daamen Partner Phone 06 42 23 62 05‬ Mail mark.daamen@ferocia.nl Björn Walrave Partner Phone 06 25 12 06 54 Mail bjorn.walrave@ferocia.nl Guus Focken Partner Phone 06 11 91 85 41‬ Mail guus.focken@ferocia.nl

  • Oorzaakanalyse op gedrag en cultuur praktisch toepassen?

    Ontdek waarom beheersmaatregelen falen en los structurele problemen op met onze diepgaande oorzaakanalyse op gedrag en cultuur. Alle blogs Gedrag en cultuur Oorzaakanalyse op gedrag en cultuur Van symptoombestrijding naar structurele oplossing Een internal auditor beoordeeld o.a. de kwaliteit van de risicobeheersing. Soms blijkt uit de audit dat een maatregel niet effectief is. De auditor geeft aanbevelingen en als er geen weerstand is bij het management, worden de aanbevelingen uitgevoerd. En toch keert bij de volgende audit dezelfde bevinding terug. De maatregel werkt nog steeds niet. Niet omdat mensen onwillig zijn of “het niet wisten”, maar omdat in sommige situaties de echte oorzaak dieper ligt. Vaak ligt die oorzaak dan in motieven van medewerkers die niet stroken met de papieren werkelijkheid, in waarden die botsen en/of in overtuigingen en ongeschreven regels die het dagelijkse handelen sturen. Precies daar begint onze aanpak. Ferocia biedt een diepgaande oorzaakanalyse op gedrag en cultuur. We kijken voorbij de zichtbare symptomen en onderzoeken waarom de maatregel in de praktijk niet werkt. Door die onderstroom expliciet te maken, ontstaat een ander beeld van de oorzaak en andere acties om het geconstateerd probleem structureel op te lossen. Dat doen we samen met het management en de medewerkers die verantwoordelijk zijn voor de niet werkende beheersmaatregel. Want zij kennen het werk, de context en de signalen die een beheersmaatregel vormgeven. Wat bedoelen we met gedrag en cultuur? Gedrag zie je. Het is wat mensen doen en laten, wat ze zeggen, hun reflexen en de routines van het team. Cultuur is het onzichtbare draaiboek dat dit aanstuurt. Het zijn de stille spelregels die we van elkaar overnemen: wat hier normaal is, wat wordt beloond, wat risico heet en wat onbespreekbaar blijft. Je leest cultuur niet in een handboek; je merkt haar bij de koffieautomaat, in de stand-up, aan de bestuurstafel en op de vrijmibo. Je hoort haar in wie het woord pakt, hoeveel tegenspraak past, welke fouten we delen en welke we liever onder het tapijt schuiven. Van “bijsturen” naar begrijpen waarom het misgaat Na een reguliere audit volgt vaak een vertrouwd ritueel: auditors geven aanbevelingen, het management neemt de aanbevelingen over, een deel van de aanbevelingen worden ook daadwerkelijk uitgevoerd en het andere deel blijft eindeloos op actielijsten staan waarbij de deadline continu verschoven wordt. Maar wat als uit een vervolg audit (of 2 de lijnscontrole) blijkt dat dezelfde bevinding terugkomt? Dan is er in de meeste gevallen meer aan de hand. Dan speelt er ‘onder water’ iets waardoor oppervlakkige acties of aanbevelingen geen effect meer hebben. Onder water zitten overtuigingen, aannames en (onbewuste) patronen die een sterke invloed hebben hoe mensen handelen. Denk aan de overtuiging dat snelheid altijd voorrang heeft op zorgvuldigheid. Of aan een teamnorm die zegt dat je elkaar in het overleg niet publiek corrigeert. Of aan een beloningsstructuur die “brandjes blussen” meer waarde geeft dan “incidenten voorkomen”. In zo’n context zal het gedrag zich herhalen, hoe goed de maatregel ook is beschreven. Onze oorzaakanalyse is ontworpen om die onderliggende overtuigingen, aannames en patronen zichtbaar te maken. We reconstrueren waarom het op dat moment logisch voelde om zo te handelen. Welke waarde gaf de doorslag? Welke mentale modellen kleurden het handelen? Welke informele regel maakte de uitzonderingsroute acceptabel? Door die vragen te beantwoorden, verschuift het gesprek van schuld naar inzicht, en van nog meer maatregelen naar de juiste ingreep op het juiste niveau. Binnen Ferocia hebben we twee type dienstverlening om de oorzaken op gedrag en cultuur in beeld te brengen als beheersmaatregelen blijvend niet effectief zijn. Hoe gaan we tewerk als je nog geen beeld hebt waar de mogelijke oorzaken liggen op het gebied van gedrag en cultuur? Een interactieve workshop. We starten bij de bevinding(en) uit de audit. We organiseren groepsinterviews met de direct betrokken medewerkers en lopen stap voor stap terug naar het beslismoment. Wie was erbij? Welke informatie was beschikbaar? Welke druk speelde? Welke doelen concurreerden? We luisteren naar woorden die veel zeggen, bijvoorbeeld: “even snel”, “voor deze klant maken we een uitzondering”, “zo doen we dat hier”. In die reconstructie zoeken we naar de onderliggende patronen, waarden en motieven die ten grondslag hebben gelegen aan de handelingen. Bijvoorbeeld het markeren van een change als “spoed”, het aftekenen van een contract zonder tweede paar ogen of het schuiven met bevoegdheden “omdat het nu eenmaal moet”. De data uit de groepsinterviews worden vervolgens geanalyseerd waarna de patronen van een team of afdeling in beeld worden gebracht. In een zogenaamde validatieworkshop wordt de analyse gedeeld en besproken, waarna de concrete actiepunten opgesteld worden. Deze actiepunten kunnen plaatsvinden op drie niveaus: het herontwerpen van de beheersmaatregel en/of risico, het versterken van gewenst gedrag en het gericht sturen op cultuur (denk aan feedback-rituelen, rolmodellen en teamafspraken). Hoe gaan we tewerk als je wel een beeld hebt waar de mogelijke oorzaken liggen op het gebied van gedrag en cultuur? Het IPPA-model Heb je een duidelijk beeld waar de mogelijke oorzaken liggen op het gebied van gedrag en cultuur? Dan is het IPPA-model van het IIA een zeer effectief en praktisch hulpmiddel de diepere oorzaken te onderzoeken die schuilgaan achter falende beheersmaatregelen of uitblijvende resultaten Denk aan zaken als verantwoordelijkheid nemen, aanspreekcultuur of samenwerking binnen teams. We starten met het bepalen van de kritieke people-process-combinaties: waar is gedrag cruciaal om een proces goed te laten functioneren? Vervolgens gebruiken we het gedragsrepertoire van IPPA, bestaande uit meer dan 80 gedragsaspecten om scherpe interviewvragen te formuleren. Daarmee krijgen we zicht op wat mensen daadwerkelijk doen, waarom ze dat doen en hoe dat past binnen de cultuur van de organisatie. Daarna analyseren we de data en verbinden deze aan de risico’s en beheersmaatregelen. Ten slotte worden de inzichten vertaald naar concrete en uitvoerbare acties. Deze verbeteractie kunnen ook hier plaatsvinden op drie niveaus: het herontwerpen van de beheersmaatregel en/of risico, het versterken van gewenst gedrag en het gericht sturen op cultuur. Het mooie is: IPPA biedt structuur zonder star te zijn. Het geeft richting aan het gesprek over gedrag, zonder te vervallen in vage termen. En het maakt soft controls concreet. Samen met de mensen die het werk doen Een diepgaande oorzaakanalyse naar gedrag en cultuur kan alleen maar met de direct betrokken medewerkers. Hun overtuigingen, aannames en patronen moeten namelijk inzichtelijk worden gemaakt. Daarom reconstrueren we deze diepgaande oorzaakanalyse niet over mensen, maar met mensen. We maken het veilig om te spreken over overtuigingen en dilemma’s, zonder beschuldigende toon. We laten zien dat gedrag logisch is gegeven de prikkels en verhalen in de organisatie. Daardoor ontstaat eigenaarschap: niet omdat het moet, maar omdat het klopt. Het effect van samenwerken is tweeledig. We krijgen rijkere data, omdat mensen zich herkennen in wat er werkelijk speelt. En de verbetering vindt sneller plaats, omdat dezelfde mensen die het moeten waarmaken hebben meegedacht over het ontwerp. Van inzicht naar ingreep die blijft werken Een goede analyse eindigt met handelingsperspectief. Geen dikke rapporten, wel heldere keuzes. Vaak gaat het om gerichte aanpassingen die samen het gedrag kantelen. We koppelen afspraken aan concrete beslispunten, niet aan abstracte intenties. We leggen vast wie waarover beslist als waarden botsen, hoe afwijkingen worden gemeld zonder verlies van gezicht, en hoe we leren van incidenten zonder jacht op schuldigen. Zo blijft de maatregel niet alleen op papier overeind, maar ook in de praktijk, juist onder druk. Wat levert dit concreet op? Allereerst verdwijnen terugkerende bevindingen. Niet omdat we ze beter formuleren, maar omdat de oorzaak is aangepakt. Beheersmaatregelen gaan doen waarvoor ze ooit zijn ontworpen. De opvolging van auditbevindingen wordt korter en effectiever, omdat maatregelen logisch voelen voor de uitvoering. Incidenten worden eerder en vollediger gemeld, waardoor de leercurve stijgt en het rest-risico daalt. Daarnaast verbetert de kwaliteit van de dialoog tussen internal audit en de 1 ste lijn. Management en medewerkers spreken dezelfde taal over risico’s en waarden. De geloofwaardigheid richting bestuur, toezichthouder en auditor groeit: je kunt uitleggen hoe gedrag en cultuur bijdragen aan beheersing en hoe je dat zichtbaar maakt in resultaten. Op langere termijn kan de auditor concrete invulling geven aan haar rol als strategisch adviseur van het bestuur, door de uitkomsten van meerdere diepgaande oorzaakanalyse op gedrag en cultuur in samenhang te analyseren. Dit levert organisatie brede inzichten op waarom we bepaalde zaken juist wel of juist niet weren. Door de diepgaande oorzaakanalysebouw werk je aan veerkracht. Teams ontwikkelen een gedeelde reflex om spanning te herkennen en vroeg te adresseren. Controls worden eenvoudiger omdat ze aansluiten op de manier waarop mensen werkelijk werken. Dat maakt naleving minder zwaar en betrouwbaarder. Waarom Ferocia? Wij verbinden vaktechniek met gedragskunde. We spreken de taal van audit, control, risk en compliance en weten tegelijk hoe je menselijk gedrag duurzaam beïnvloedt. Onze aanpak is nuchter, snel en precies. We brengen de onderstroom naar boven in duidelijke taal, ontwerpen interventies die passen bij de realiteit van jouw organisatie en verankeren ze in ritmes die je al hebt. Geen extra bureaucratie, wel een blijvende verandering in hoe beslissingen worden genomen als het spannend is. Klaar om van vinken naar veranderen te gaan? Als uit de audit blijkt dat een beheersmaatregel niet werkt, kun je opnieuw bijsturen en hopen op een beter resultaat. Of je kunt begrijpen waarom de maatregel niet landt en precies dáár ingrijpen waar gedrag en cultuur de koers bepalen. Kies je voor dat laatste, dan helpen wij je graag. Met een diepgaande oorzaakanalyse die motieven, waarden en overtuigingen zichtbaar maakt. Met oplossingen die niet alleen vandaag werken, maar blijven werken. En met een samenwerking waarin de mensen die het moeten doen, het ook willen doen, omdat het klopt! Neem contact met ons op Meer weten? Neem dan contact met ons op. Wij helpen je graag verder! Mark Daamen Partner Phone 06 42 23 62 05‬ Mail mark.daamen@ferocia.nl Björn Walrave Partner Phone 06 25 12 06 54 Mail bjorn.walrave@ferocia.nl Guus Focken Partner Phone 06 11 91 85 41‬ Mail guus.focken@ferocia.nl

  • Training soft controls, en hoe jij ze toepast.

    Ontdek hoe soft controls gedrag en cultuur in organisaties beïnvloeden. Volg de training Soft Controls van Ferocia en pas ze direct toe in jouw audits. Alle blogs Internal auditing Training soft controls In de wereld van audit, risk en control draait het al lang niet meer alleen om regels, processen en structuren. Natuurlijk zijn harde controles zoals procedures, rapportages en bevoegdheden nog steeds belangrijk. Maar wie echt wil begrijpen hoe een organisatie functioneert, moet verder durven kijken. Naar gedrag, naar cultuur, naar wat mensen drijft en naar de ongeschreven regels. Oftewel: naar soft controls. Wat zijn soft controls? Soft controls zijn de niet-tastbare beheersmaatregelen die het gedrag van mensen in een organisatie beïnvloeden. Denk aan integriteit, voorbeeldgedrag, betrokkenheid, vertrouwen, loyaliteit en aanspreekbaarheid. Waar hard controls zijn vastgelegd in beleid en processen, zitten soft controls in de hoofden en harten van mensen. Ze bepalen in hoge mate of die regels in de praktijk ook echt worden nageleefd. Steeds meer internal auditfuncties voegen daarom cultuur- en gedragsaspecten toe aan hun werk. Onderwerpen als sociale veiligheid, psychologische veiligheid en vertrouwen verschijnen steeds vaker op de auditkalender. En terecht, want als je als auditor, controller of risk officer echt waarde wilt toevoegen, kun je soft controls niet negeren. Maar hoe onderzoek je soft controls op een gedegen manier? Welke modellen en technieken gebruik je? En hoe zorg je ervoor dat je bevindingen overtuigend zijn en leiden tot actie? Wat leer je tijdens de training soft controls? De training soft controls van Ferocia geeft je in korte tijd (twee dagdelen) de juiste kennis en vaardigheden om met soft controls aan de slag te gaan in jouw eigen praktijk. Je leert: wat cultuur en gedrag zijn en hoe ze zich tot elkaar verhouden; waarom soft controls onmisbaar zijn voor effectieve beheersing; hoe je met modellen onderzoek doet naar cultuur en gedrag; hoe je gerichte vragen stelt om soft controls in kaart te brengen; en welke interventies je kunt voorstellen om soft controls in organisaties te verbeteren. Het programma bestaat uit een interactieve lesdag van zes uur en een innovatieve e-learning. De e-learning ‘Cultuur en Gedrag’ volg je waar en wanneer je maar wilt. Tijdens de lesdag oefen je actief met modellen, cases en praktijkopdrachten. Je past het geleerde direct toe op je eigen situatie, stelt een persoonlijk actieplan op en ontvangt feedback van je docent en van andere deelnemers. Geen lange theorieën of abstracte concepten, maar praktisch toepasbare inzichten, afgestemd op de realiteit van jouw werk. Wat kan ik nadat ik de training heb afgerond? Na afronding van deze training ben jij in staat om: Soft controls te herkennen en te benoemen in audits. Cultuur- en gedragsaspecten doelgericht te onderzoeken. Inzichten uit modellen te vertalen naar jouw praktijk. Interventies aan te reiken die het functioneren van soft controls verbeteren. Je ontvangt een certificaat van deelname en (indien van toepassing) 9 PE-punten. Maar belangrijker nog, je beschikt over een solide basis om met vertrouwen soft controls mee te nemen in jouw audits, controles of risicoanalyses. De opgedane kennis levert directe toegevoegde waarde in je dagelijkse werk. Zoals een oud-deelnemer het verwoordde: “De training bood praktische handvatten om soft controls toe te passen binnen audits. De opgedane kennis levert direct toegevoegde waarde in mijn werk.” Voor wie is deze training bedoeld? Deze training is ontwikkeld voor professionals die zich bezighouden met auditing, risicobeheersing of procesbeheersing en die hun vakmanschap willen verdiepen met inzichten over cultuur en gedrag. Herken jij jezelf in één van onderstaande rollen? Operational auditor IT-auditor Financial auditor Accountant Controller Risk officer Compliance officer Medewerker AO/IC Kwaliteitsmedewerker Proceseigenaar Dan is deze training voor jou. Voor deelname is hbo werk- en denkniveau gewenst. Er is géén voorkennis van psychologie of veranderkunde vereist. Juist omdat we het belangrijk vinden dat soft controls niet iets zijn ‘voor de experts’, maar voor elke professional die zich bezighoudt met beheersing en sturing binnen organisaties. De werkvorm: leren door te doen Bij Ferocia geloven we in activerend leren. Dat betekent dat je tijdens deze training niet alleen maar luistert, maar vooral ook zelf aan de slag gaat. De training bestaat uit: E-learning : De module 'Cultuur en Gedrag' volg je zelfstandig, op een moment dat jou uitkomt. De inhoud sluit direct aan bij de thema’s van de lesdag. Lesdag : Tijdens deze dag (fysiek of digitaal) oefen je actief met modellen en technieken. Je werkt aan een eigen case, stelt een persoonlijk actieplan op en ontvangt feedback. Interactieve werkvormen : Je oefent met vraagtechnieken, neemt deel aan rollenspellen en werkt aan praktijkopdrachten. Daarbij werk je zowel individueel als in kleine groepen. Ervaringsuitwisseling : Je leert niet alleen van de docent, maar ook van de ervaringen en perspectieven van andere deelnemers. Dit zorgt voor nieuwe inzichten en inspiratie. De bijeenkomsten vinden plaats in onze mixed classrooms : je kunt dus zelf kiezen of je fysiek aanwezig bent of digitaal aansluit. De docenten: experts met praktijkervaring De training wordt verzorgd door topdocenten met zowel academische bagage als stevige praktijkervaring. Zij begrijpen de uitdagingen van jouw werk en weten complexe concepten begrijpelijk én toepasbaar te maken. Klaar om soft controls in jouw werk te integreren? Wil jij: Soft controls echt begrijpen en toepassen? Cultuur en gedrag meenemen in je audits of risicoanalyses? Praktische tools, modellen en handvatten om direct mee aan de slag te gaan? Sparren met professionals uit andere organisaties? In korte tijd grote stappen zetten? Dan is deze training precies wat je zoekt. Meer informatie over de kosten en startdata, klik hier . Neem contact met ons op Meer weten? Neem dan contact met ons op. Wij helpen je graag verder! Mark Daamen Partner Phone 06 42 23 62 05‬ Mail mark.daamen@ferocia.nl Björn Walrave Partner Phone 06 25 12 06 54 Mail bjorn.walrave@ferocia.nl Guus Focken Partner Phone 06 11 91 85 41‬ Mail guus.focken@ferocia.nl

  • GRC Governance Risk Compliance. Wat is het?

    Ontdek wat GRC Governance Risk Compliance is en hoe een geïntegreerde GRC-aanpak jouw organisatie helpt risico’s te beheersen en compliance te borgen. GRC governance risk compliance GRC Governance Risk Compliance staat voor drie fundamentele pijlers die bepalen hoe organisaties worden bestuurd, hoe zij omgaan met risico’s en hoe zij voldoen aan wet- en regelgeving. Maar GRC is meer dan een afkorting of een set losse functies. Het is een geïntegreerde benadering van besturing, beheersing en verantwoording. Governance gaat over de manier waarop een organisatie wordt geleid en gecontroleerd. Wie neemt welke beslissingen? Hoe worden belangen afgewogen? En hoe zorgen we ervoor dat de organisatie koersvast blijft, ook als de omstandigheden veranderen? Riskmanagement draait om het identificeren, analyseren en beheersen van risico’s. Dat kunnen strategische, financiële, operationele of compliance-gerelateerde risico’s zijn. Goed risicomanagement betekent niet dat je risico’s vermijdt, maar dat je bewust omgaat met onzekerheden door deze te beheersen. Compliance richt zich op het naleven van interne regels en externe wet- en regelgeving. Organisaties staan onder toenemende druk om te kunnen aantonen dat zij ‘in control’ zijn. Niet alleen richting toezichthouders, maar ook richting klanten, medewerkers en de maatschappij. De kracht van GRC zit in de integratie. In plaats van dat governance, risk en compliance als drie aparte domeinen opereren, werk je vanuit samenhang. Hierdoor ontstaat een breed, realistisch en toekomstgericht beeld van waar de organisatie staat. Waarom is GRC Governance Risk Compliance belangrijk voor jouw organisatie? In een wereld waarin wet- en regelgeving continu verandert, technologische ontwikkelingen elkaar razendsnel opvolgen en de maatschappelijke verwachtingen blijven toenemen, is een geïntegreerde GRC-aanpak geen luxe maar een noodzaak. Organisaties die GRC goed op orde hebben: Beheersen hun risico’s effectiever. Ze zien sneller waar het mis kan gaan en kunnen proactief maatregelen nemen. Verhogen hun betrouwbaarheid. Ze zijn in staat om aan te tonen dat ze hun processen onder controle hebben, een belangrijk signaal naar stakeholders. Verbeteren hun besluitvorming. Door GRC te integreren in de strategische sturing, worden besluiten beter onderbouwd en meer toekomstbestendig. Verlagen hun operationele kosten. Een efficiënte en gestroomlijnde aanpak voorkomt dubbel werk, fouten en intern gecreëerde incidenten omdat de drie functies elkaar tegenwerken. Versterken hun reputatie. Compliance is niet alleen een wettelijke vereiste, maar ook een manier om het vertrouwen van klanten, partners en toezichthouders te behouden. Tegelijkertijd is het opzetten en onderhouden van een volwassen GRC-structuur complex. Je hebt te maken met verschillende belanghebbenden, diverse normen en kaders, uiteenlopende risico’s en soms botsende belangen. En dan is er ook nog de menselijke factor: cultuur, gedrag en bewustzijn spelen een cruciale rol in het succes van GRC. Een goede GRC-aanpak vereist dus meer dan een checklist of softwarepakket. Het vraagt visie, leiderschap, samenwerking en continu leren. Onze visie op GRC: meer dan vinkjes zetten Sommige organisaties benaderen GRC als een verplicht nummertje. Er wordt een compliancebeleid opgesteld, een risicoregister ingevuld en het vinkje kan gezet worden. Maar zodra de audit voorbij is, verdwijnt het onderwerp weer van de agenda. Bij Ferocia geloven we niet in schijnbeheersing. GRC is wat ons betreft geen jaarlijkse exercitie voor de vorm, maar een manier van werken. Een aanpak die door de hele organisatie heen zichtbaar en voelbaar is, van directie tot werkvloer. 1. GRC is geen papieren werkelijkheid We komen regelmatig organisaties tegen met dikke beleidsdocumenten, uitgebreide risico-overzichten en lange lijsten met interne controles. Maar als je vraagt: “Wat doet een teamleider daadwerkelijk met dit beleid?”, blijft het stil. Wij zeggen dan: schrap liever 80% van je papieren regels en maak de overgebleven 20% echt werkbaar. Laat managers, proceseigenaren en medewerkers actief meedenken over risico’s in hun werk. In het Three Lines Model zijn zij tenslotte eigenaar. Binnen de wettelijke kader, pas beleid aan op hoe het in de praktijk werkt. Want alleen dan krijgt GRC Governance Risk Compliance betekenis. Voorbeeld: In plaats van jaarlijks een RCSA in te vullen ‘omdat het moet’, laten we teams zelf hun belangrijkste procesrisico’s benoemen en direct oplossingen bedenken. Dat levert niet alleen bruikbare input op, maar ook eigenaarschap. 2. Minder controles, meer gesprekken Hard controls zijn belangrijk, denk aan autorisatiematrices, functiescheiding of technische toegangsbeveiliging. Maar het echte verschil maak je in gedrag. Is er ruimte om fouten te bespreken? Durven mensen elkaar aan te spreken op onzorgvuldig gedrag? Wordt ‘de bedoeling’ van een regel begrepen? Wij helpen organisaties om die dialoog op gang te brengen. Niet met vage cultuurprogramma’s, maar met concrete interventies: workshops over soft controls, audit-interviews over gedrag, of het aanpassen van KPI’s zodat ze risicobewust gedrag stimuleren. Voorbeeld: Bij een klant in de energiesector bleken medewerkers maandrapportages ‘mooi te maken’ om targets te halen. Er stonden voldoende checks in het systeem, maar niemand stelde de vraag: “Waarom wijkt de prognose elke maand zoveel af van de realiteit?” We hebben toen niet nog een controle ingebouwd, maar zijn gestart met sessies over transparantie en aanspreekbaarheid. 3. GRC moet het werk makkelijker maken, niet moeilijker GRC wordt vaak gezien als iets wat ‘erbij komt’. Een last boven op het gewone werk. Begrijpelijk, maar onnodig. Goed ingerichte GRC-processen helpen organisaties juist om slimmer te werken. Wij maken GRC graag lean: minder bureaucratie, meer waarde. Door processen te standaardiseren, risico’s te prioriteren en controls te koppelen aan bestaande werkprocessen. Zo wordt compliance een onderdeel van het dagelijkse werk, in plaats van een extra taak. Voorbeeld: Bij een zorgorganisatie hebben we alle compliance-eisen rond medicatieveiligheid geïntegreerd in het EPD (elektronisch patiëntendossier). Geen losse checklists meer, maar automatische signalen op het juiste moment in het proces. Minder fouten, minder werkdruk, meer grip. 4. GRC is niet van de afdeling Risk of Compliance, het is van iedereen GRC werkt alleen als het onderdeel is van het DNA van de organisatie. Niet als een los eiland binnen Risk, Audit of Compliance. Daarom betrekken wij altijd de hele organisatie: van het managementteam tot HR, van IT tot de operatie. We trainen leidinggevenden in risicogestuurd denken, ondersteunen lijnmanagers in het beoordelen van controls en helpen compliance-afdelingen om echt het gesprek aan te gaan met de business. Voorbeeld: In een logistiek bedrijf gaven teamleiders aan dat het risicoregister “iets van het hoofdkantoor” was. Wij hebben toen met hen zelf werkvloerworkshops opgezet, waarin ze met hun team risico’s op leverbetrouwbaarheid bespraken. Het resultaat? Relevante risico’s, praktische acties en een gedragen GRC-aanpak. Hoe kan Ferocia je helpen met GRC Governance, Risk en Compliance? Ferocia ondersteunt organisaties in elke fase van hun GRC-reis: van bewustwording en visievorming tot implementatie en borging. We combineren diepgaande vakkennis met praktische toepasbaarheid en werken nauw samen met onze klanten om duurzame verbeteringen te realiseren. Onze aanpak kent drie pijlers: 1. Opleidingen & trainingen We bieden diverse leerlijnen aan op het gebied van governance, risicomanagement en compliance. Denk aan: Masterclasses over soft controls, gedrag en cultuur Trainingen in risicomanagement en Risk Control Self Assessments (RCSA) Cursussen over actuele wet- en regelgeving (bijv. Wwft, ESG, ISQM) Onze in company leerprogramma’s zijn actueel, praktijkgericht en altijd afgestemd op de doelgroep, van junior tot senior, van auditor tot lijnmanager. 2. Interim & consultancy Soms heb je tijdelijk behoefte aan extra expertise of capaciteit. Ferocia levert ervaren professionals die snel inzetbaar zijn op interim-basis, bijvoorbeeld als: GRC Governance Risk Compliance coördinator of -adviseur Compliance officer Risk manager Auditor Daarnaast begeleiden wij organisaties bij de ontwikkeling en implementatie van GRC-frameworks, risicomanagementprocessen, complianceprogramma’s en internal control-verbetertrajecten. 3. Werving & selectie Een stevig GRC-fundament vraagt ook om de juiste mensen op de juiste plek. Ferocia helpt bij het vinden en selecteren van professionals op het gebied van auditing, risk, compliance en control. We begrijpen het vak en de context en zorgen voor een match die verder gaat dan het cv. Klaar voor de volgende stap in GRC Governance, Risk en Compliance ? Of je nu net begint met het opzetten van een risicomanagementsysteem, worstelt met compliance-uitdagingen of je GRC-structuur wilt professionaliseren, Ferocia staat naast je. Wij brengen structuur, expertise en energie. Zodat GRC geen last is, maar een kracht. Wil je ontdekken hoe wij jouw organisatie kunnen ondersteunen? Neem dan vrijblijvend contact met ons op. Samen maken we GRC werkbaar, integraal en mensgericht. Benieuwd wat wij voor jouw organisatie kunnen betekenen? Neem vandaag nog contact met ons op voor een vrijblijvend kennismakingsgesprek. Contact Blogs

  • Operational auditing: onmisbaar voor jouw organisatie.

    Operational auditing helpt organisaties risico’s te beheersen, processen te verbeteren en strategische doelen te realiseren met scherp inzicht en impact. Alle blogs Internal auditing Operational auditing en jouw organisatie Zijn onze processen nog wel beheerst? Bereiken we onze doelen dit jaar? Is onze informatiebeveiliging op orde? Zomaar wat vragen die bij bestuurders en managers kunnen spelen. En niet zelden blijven ze onbeantwoord, met alle risico’s van dien. Gelukkig is er een vakgebied dat hier wel grip op biedt: operational auditing. In deze blog lees je wat operational auditing precies is, welke ontwikkelingen het vak transformeren en waarom deze auditor steeds belangrijker wordt voor organisaties die vooruit willen. Wat is operational auditing? Operational auditing is het vakgebied waarin een auditor objectief en onafhankelijk onderzoekt of de beheersing van processen en systemen binnen een organisatie zodanig zijn ingericht, dat strategische en operationele doelstellingen worden behaald. Daarbij kijkt de auditor niet alleen naar wat er is , maar vooral naar wat er moet gebeuren om risico’s te beperken en prestaties te verbeteren. Het gaat dus niet om het afvinken van regels, maar om het versterken van het lerend vermogen van de organisatie. De operational auditor stelt de juiste vragen, ontwikkelt een maatwerk normenkader, voert gedegen onderzoek uit en presenteert bevindingen op een manier die beweging brengt. Een blik naar voren dus. En dat maakt operational auditing tot veel meer dan een controlefunctie: het is een katalysator voor leren en verandering. Wat doet een operational auditor precies? De competenties van een goede operational auditor reiken ver. Het is iemand die: de werkelijke vraag achter de opdracht weet te achterhalen; een relevant toetsingskader kan samenstellen op basis van beleid, wetgeving, controlmodellen en best practices; een betrouwbaar beeld schetst van de huidige beheersingssituatie; scherpe, onderbouwde conclusies trekt; en bevindingen samen met de 1 ste lijn vertaalt naar aanbevelingen die daadwerkelijk tot verbetering leiden. En dat alles in een omgeving die steeds complexer, digitaler en wendbaarder wordt. Waarom is operational auditing zo relevant? De wereld verandert razendsnel. Organisaties moeten zich aanpassen aan nieuwe technologieën, veranderende wet- en regelgeving, maatschappelijke verwachtingen en de interne dynamiek. Daarbij zien we vier structurele trends die het vakgebied van operational auditing extra urgent maken: 1. Digitalisering en IT-risico’s IT is niet langer een ondersteunende functie, maar het fundament van vrijwel ieder bedrijfsproces. Denk aan ERP-systemen, data-analytics, AI, cloudoplossingen en cybersecurity. Tegelijkertijd lopen organisaties steeds meer risico door systeemstoringen, datalekken of gebrekkige autorisatieprocessen. Voor operational auditors betekent dit: opdoen van meer technische kennis, meer samenwerking met IT-auditors en -specialisten, en meer aandacht voor digitale weerbaarheid. De operational auditor van vandaag moet ook de wereld van morgen begrijpen. 2. Focus op cultuur en gedrag Traditioneel lag de nadruk van audits op hard controls : processen, procedures en systemen. Maar steeds meer organisaties beseffen dat beheersing ook vraagt om inzicht in gedrag, communicatie en leiderschap. De operational auditor richt zich daarom steeds vaker ook op soft controls : vertrouwen, integriteit, aanspreekbaarheid en voorbeeldgedrag. Geen gemakkelijk terrein, maar wel essentieel. Want zoals Merchant het zegt: " Management control is het doelgericht beïnvloeden van gedrag ." 3. Agile werken en wendbaarheid Waar vroeger stabiliteit de norm was, draait het nu om aanpassingsvermogen. Organisaties kiezen voor agile werkmethoden, multidisciplinaire teams en kortcyclisch ontwikkelen. Deze wendbaarheid vraagt ook iets van auditors: minder focus op lange audittrajecten, meer op continue feedback, korte doorlooptijden en realtime risico-inzichten. Agile auditing komt hiermee in opmars: een aanpak waarin auditing en wendbaarheid elkaar versterken. 4. Verantwoordingsdruk en transparantie Vanuit toezichthouders, klanten en de maatschappij groeit de druk op organisaties om transparant te zijn over prestaties, risico’s en beheersmaatregelen. Denk aan ESG-rapportages, ketenverantwoordelijkheid en sociale rechtvaardigheid. Operational auditors kunnen een cruciale rol spelen in het aantoonbaar maken van beheersing binnen deze complexe context, mits zij over de juiste vaardigheden en attitude beschikken. De toekomst van operational auditing: waar gaat het heen? De ontwikkelingen binnen het vakgebied zijn veelbelovend en uitdagend. Dit zijn de belangrijkste bewegingen: ➤ Van controlerend naar vooruitkijkend Audits blikken niet alleen terug, maar moeten ook vooruitkijken. Steeds vaker wordt gevraagd: Wat moeten we nu weten om straks in control te zijn? ➤ Van compliance naar performance Naast naleving van regels verschuift de aandacht naar het verbeteren van processen, kwaliteit en effectiviteit. Audits dragen daarmee direct bij aan strategisch succes. ➤ Van onafhankelijk naar verbindend De auditor van nu is geen afstandelijke beoordelaar, maar een kritische vriend. Iemand die scherp blijft, maar ook meedenkt. Die de verbinding zoekt met de business en interventies doet die echt verschil maken. ➤ Van generalist naar specialist (en vice versa) De opkomst van thema’s als data-auditing, AI, duurzaamheid en cyber maakt dat sommige auditors zich specialiseren. Tegelijkertijd blijft er behoefte aan de generalistische operational auditor die het geheel overziet en verbanden legt. Wat betekent dit voor organisaties? Organisaties die werk willen maken van beheersing, wendbaarheid en verantwoording, kunnen niet zonder sterke operational auditors. Zij zijn het kompas in onrustige tijden. Maar dan moeten organisaties ook investeren: in opleiding, in positionering, in een cultuur waarin audits serieus worden genomen. En bovenal in mensen. Want goede auditors zijn schaars. En voor auditors zelf? Voor auditors betekent dit: blijven leren. Blijven trainen. Blijven reflecteren. Het vak vraagt meer dan ooit om een combinatie van harde expertise en zachte vaardigheden: onderzoekskunde, oordeelsvorming, communicatie, psychologie, verandermanagement. Of, zoals we het in onze opleiding zeggen: een goede auditor is niet alleen een vakman, maar ook een veranderaar. Tot slot Operational auditing is geen luxe of last. Het is een noodzaak. Voor elke organisatie die haar doelen wil bereiken in een complexe wereld. Het is een vakgebied in beweging, net als de wereld waarin het opereert. En juist daarom is het nu het moment om als operational auditor te groeien. In kennis, in invloed en in impact. Hoe Ferocia operational auditing binnen jouw organisatie versterkt Bij Ferocia geloven we in operational auditing als strategisch instrument. Een manier om niet alleen risico’s te beheersen, maar om organisaties sterker en wendbaarder te maken. Daarom ondersteunen wij organisaties op drie manieren: 1. Opleidingen en trainingen We leiden auditors op tot echte professionals die zelfstandig en met impact een audit kunnen uitvoeren. Denk aan onze postbacheloropleiding Operational Auditing of de cursus operational auditoring . Theorie en praktijk, met aandacht voor zowel hard controls als soft controls. 2. Tijdelijke inzet van auditors en risicoprofessionals Heb je tijdelijk capaciteit nodig voor de uitvoering van een operational audit? Wij leveren ervaren operational auditors die direct inzetbaar zijn. 3. Werving en selectie Op zoek naar een nieuwe operational auditor om je team te versterken? Wij helpen je met het vinden van de juiste professional. Iemand die niet alleen inhoudelijk sterk is, maar ook past bij jouw organisatiecultuur. Neem contact met ons op Meer weten? Neem dan contact met ons op. Wij helpen je graag verder! Mark Daamen Partner Phone 06 42 23 62 05‬ Mail mark.daamen@ferocia.nl Björn Walrave Partner Phone 06 25 12 06 54 Mail bjorn.walrave@ferocia.nl Guus Focken Partner Phone 06 11 91 85 41‬ Mail guus.focken@ferocia.nl

  • Auditen van AI: je hoeft geen data scientist te zijn.

    De grootste drempel bij het auditen van AI is niet technisch maar mentaal. Drie redenen waarom je als auditor of riskprofessional vandaag kunt beginnen. Alle blogs Internal auditing, Risicomanagement Auditen van AI Achtenzeventig procent van de medewerkers die AI gebruiken doen dit zonder toestemming of toezicht van de IT-afdeling. En organisaties hebben naar schatting zicht op minder dan elf procent van het werkelijke AI-gebruik. Lees die twee cijfers nog eens. Terwijl jij wacht tot je er klaar voor bent, draait AI op veel plekken in je organisatie. Elke maand uitstel is een maand ongezien risico. Het goede nieuws: je hoeft niet eerst alles te weten om te beginnen. Sterker nog, wie begint, ontdekt sneller waar verdieping en mogelijk versterking nodig zijn. Het ongemak is herkenbaar Vraag een willekeurige internal auditor waarom AI nog niet op de planning staat, en je hoort vaak dezelfde redenen. Het is technisch. Er is geen eenduidige methodiek. Niemand in het team kan een neuraal netwerk doorrekenen. En de kaders die er zijn, van de EU AI Act tot ISO/IEC 42001 en het NIST AI Risk Management Framework, zijn dik, abstract en vooral geschreven voor mensen die er fulltime mee bezig zijn. Dat ongemak is terecht, en het is geen teken van onkunde. Maar het leidt tot de verkeerde conclusie: dat je moet wachten tot je het allemaal beheerst. De grootste drempel bij het auditen van AI is niet technisch. Drie redenen waarom je het al kunt Eén: het overgrote deel van het AI-risico is gewoon auditwerk. Wie een AI-systeem onderzoekt, vindt de meeste problemen niet in het model maar eromheen: er is geen beleid, er is geen register, niemand is eigenaar, de monitoring toont alleen volumes, klanten krijgen geen uitleg over een beslissing die hen raakt. Dat is governance, proces en uitkomst. Geen wiskunde. Precies het terrein waar zowel een operational als IT-auditor thuis in is. Twee: je beste instrumenten heb je al. Vragen stellen, evidence opvragen en gezond wantrouwen. De model owner zegt dat alles gevalideerd is? Mooi. Mag ik het validatierapport zien? Vaak is dat rapport er niet, of is de validatie gedaan door dezelfde mensen die het model bouwden. Dan heb je al een verbeterpunt, en je hebt nog geen regel code gezien. Drie: je levert snel inzicht. Vraag het AI-register of de AI-inventarisatie op en leg dat naast wat er op de werkvloer echt gebeurt. Vaak ontstaat dan voor het eerst een compleet beeld van waar AI in de organisatie wordt gebruikt. Dat overzicht is op zichzelf al waardevol, ook voor het management. Je hoeft geen model door te rekenen om binnen twee weken iets op te leveren waar de organisatie wat aan heeft. Wat is er dan wél anders? Eerlijk is eerlijk: drie eigenschappen maken AI anders dan een klassiek IT-systeem, en daar komt dat ongemak vandaan. 1) AI is opaque (opaak): de redenering achter een uitkomst is niet altijd te reproduceren, dus de vraag verschuift van 'hoe werkt het?' naar 'hoe weten we dat het werkt zoals bedoeld?'. 2) AI is autonoom: het systeem kan autonoom handelen of besluitvorming beïnvloeden die eerder door mensen werd uitgevoerd. 3) AI verandert snel: een control die vandaag effectief is, hoeft dat over drie maanden niet meer te zijn. Geen van deze drie vraagt om een data scientist. Ze vragen om een auditor die zijn vragen iets anders stelt en zijn cyclus iets korter maakt. Hiermee ontstaat ook een duidelijker beeld van wat een AI-audit is. Het is niet per definitie een diep technisch onderzoek naar algoritmes, trainingsdata en modelarchitectuur. Vaak begint het veel eenvoudiger: bestaat er overzicht, zijn keuzes vastgelegd, is duidelijk wie mag besluiten over AI-gebruik, en kan de organisatie uitleggen waarom een uitkomst acceptabel is? Wie daar geen antwoord op krijgt, heeft al genoeg aanknopingspunten voor een waardevolle audit. Begin morgen Je eerste AI-audit begint niet met een model, maar met een vraag. Vraag het AI-register of de AI-inventarisatie op. Loop daarna langs drie afdelingen en vraag wat ze met AI doen, ook informeel. De kans is groot dat je binnen een dag twee aanknopingspunten hebt: het overzicht is incompleet, en er draait schaduw-AI waar niemand zicht op heeft: het overzicht is incompleet, en er draait schaduw-AI waar niemand zicht op heeft. Vanaf dat moment ben je een auditor die het gesprek over AI in de organisatie heeft geopend. Dat is de helft van het werk. Begin dus niet te groot. Je hoeft niet meteen alle AI in je organisatie te beoordelen of een oordeel te geven over elk model. Kies één herkenbare toepassing waar AI invloed heeft op klantcommunicatie, beoordeling, prioritering of besluitvorming. Kijk wie eigenaar is, welke afspraken gelden, welke data worden gebruikt, of een mens nog meekijkt en wat er gebeurt als de uitkomst niet klopt. Daarmee heb je nog geen allesomvattende AI-audit gedaan, maar wél een eerste, waardevolle toets op de plekken waar het risico zich in de praktijk vaak manifesteert. Systematisch verder? Wil je het daarna gestructureerd aanpakken, dan hebben we het voor je uitgewerkt. In de whitepaper 'Grip op AI' vind je ons vijflagenmodel: één raamwerk om AI te beheersen én te auditen, met een mapping op de grote kaders (EU AI Act, ISO 42001, NIST, ForHumanity, IIA/NOREA), een volwassenheidsmodel, een uitgewerkte casus en twee afvinkbare checklists. Ook bruikbaar voor de riskfunctie. Neem contact met ons op Meer weten? Neem dan contact met ons op. Wij helpen je graag verder! Mark Daamen Partner Phone 06 42 23 62 05‬ Mail mark.daamen@ferocia.nl Björn Walrave Partner Phone 06 25 12 06 54 Mail bjorn.walrave@ferocia.nl Guus Focken Partner Phone 06 11 91 85 41‬ Mail guus.focken@ferocia.nl

  • Training gesprekstechnieken | Ferocia

    Versterk je gespreksvaardigheden met de training gesprekstechnieken. Leer omgaan met weerstand en maak écht impact. Alle blogs Risicomanagement, Internal auditing Training gesprekstechnieken voor auditors en riskmanagers Of je nu werkt als auditor, controller of risk officer, je succes hangt meer af van je gespreksvaardigheden dan je misschien denkt. Hoe scherp je analyses ook zijn en hoe goed je dossiers ook zijn voorbereid: zonder een open, doelgericht en effectief gesprek blijft je impact beperkt. Goede gesprekstechnieken zijn onmisbaar. Niet alleen om informatie boven tafel te krijgen, maar ook om echt verbinding te maken, weerstand te overbruggen en gedrag bespreekbaar te maken. Dat is precies waar de training gesprekstechnieken voor auditors en risicoprofessionals van Ferocia op inspeelt. Wat zijn gesprekstechnieken? Gesprekstechnieken zijn methoden en vaardigheden die je inzet om een gesprek doelgericht, gestructureerd en effectief te laten verlopen. Denk aan het stellen van de juiste vragen, het actief luisteren, het herkennen van non-verbale signalen, het omgaan met weerstand en het schakelen tussen verschillende communicatieniveaus. In het vakgebied van auditing en risicomanagement krijgen deze technieken nog een extra dimensie: je gesprekspartner is vaak iemand van binnen de organisatie, met eigen belangen, belangen die soms haaks staan op jouw bevindingen of observaties. Daarom is het cruciaal dat je als professional niet alleen vaktechnisch onderlegd bent, maar ook beschikt over de juiste gespreksvaardigheden. Gesprekstechnieken zijn geen ‘soft skill’ die je er zomaar bijdoet; ze vormen een wezenlijk onderdeel van je vakmanschap. Wat leer je tijdens de training gesprekstechnieken? De training Gesprekstechnieken van Ferocia is ontworpen voor professionals die werken binnen het domein van audit, control, risk of compliance en die effectiever willen worden in het voeren van kwalitatief goede gesprekken. In drie interactieve dagdelen leer je hoe je gesprekken beter voorbereidt, gestructureerd voert en afrondt. De training is opgebouwd rondom de volgende thema’s: Gespreksvoorbereiding : Hoe bereid je je voor op een auditinterview? Hoe sluit je interviewschema’s aan op het normenkader? Gesprekstechnieken : Je leert welke gesprekstechnieken je wanneer inzet en hoe je daarmee de regie in handen houdt, zonder het contact te verliezen. Vraagformulering : Je ontwikkelt vaardigheden om vragen scherp te formuleren, ook als het gaat over lastige onderwerpen als cultuur en gedrag. Communicatieniveaus : Je leert schakelen tussen inhoud, proces en relatie. Want alleen met bewustzijn op deze drie niveaus maak je echt impact. Omgaan met weerstand : Hoe herken je weerstand? En hoe kun je het ombuigen naar een constructief gesprek? Tijdens de training oefen je met deze vaardigheden aan de hand van praktijkcasussen, rollenspellen en reflectie. De theorie krijg je aangereikt via een innovatieve e-learningmodule, die je voorafgaand aan de bijeenkomsten zelfstandig doorloopt. Zo ben je optimaal voorbereid om tijdens de bijeenkomsten aan de slag te gaan met de toepassing in jouw praktijk. Wat kun je nadat je de training hebt afgerond? Na het afronden van de training ben je geen theoretisch expert, maar een beter uitgeruste professional. Je bent in staat om: gesprekken doelgericht en gestructureerd te voeren; de juiste gesprekstechnieken op het juiste moment in te zetten; de regie te houden, ook in lastige gesprekken of bij weerstand; diepere, betekenisvollere gesprekken te voeren over cultuur en gedrag; verschillende communicatieniveaus te herkennen en te benutten; effectiever informatie te verzamelen en gedragsaspecten bespreekbaar te maken; en jouw eigen stijl te ontwikkelen en bewust in te zetten. Je krijgt bovendien 12 PE-punten en een certificaat van deelname. Maar belangrijker nog: je ontwikkelt jezelf tot een gesprekspartner die gehoord wordt en die echt verschil maakt in de organisatie. Voor wie is deze training bedoeld? Deze training is speciaal ontwikkeld voor professionals die betrokken zijn bij audits, risicomanagement, compliance of control. Denk aan: Internal auditors (operational, IT of financial) Controllers Risk en compliance officers Accountants Medewerkers AO/IC Kwaliteitsmedewerkers Proceseigenaren Wat deze groep professionals verbindt? Van hen wordt verwacht dat zij gesprekken kunnen voeren waarin informatie wordt opgehaald, geanalyseerd en teruggekoppeld, vaak in een complexe of gevoelige context. De training is gericht op mensen met een HBO werk- en denkniveau die willen investeren in hun effectiviteit als gesprekspartner. De werkvorm van de training De training gesprekstechnieken is allesbehalve klassikaal en eenzijdig. Het is een praktijkgerichte, interactieve en blended leerervaring. Wat houdt dat in? E-learning (3 uur) : Voorafgaand aan de bijeenkomsten volg je de e-learning Interviewvaardigheden. Deze module doorloop je zelfstandig en in je eigen tempo. Zo leg je een solide basis aan theorie, die je vervolgens in de bijeenkomsten direct toepast. Drie interactieve bijeenkomsten (3 uur per bijeenkomst) : Deze sessies kun je fysiek of online bijwonen. Hier oefen je met de praktijk, ontvang je feedback en deel je ervaringen met andere deelnemers. Rollenspellen en praktijkopdrachten : Je oefent met realistische cases uit je eigen werkpraktijk. Persoonlijk actieplan : Je formuleert je eigen ontwikkeldoelen en krijgt daarop feedback van de docent en je mededeelnemers. Mixed classroom : Je kunt zelf kiezen of je fysiek of digitaal deelneemt. De training is volledig hybride ingericht. Het resultaat? Een training die aansluit op jouw praktijk, jouw uitdagingen en jouw leerstijl. En die jou helpt om niet alleen beter te luisteren, maar ook beter gehoord te worden. Waarom gesprekstechnieken een must zijn voor auditors en risicoprofessionals In een tijd waarin risicobeheersing, cultuur en gedrag steeds vaker centraal staan in audits, kun je als professional niet meer leunen op inhoud alleen. Het is niet genoeg om een dossier te analyseren; je moet ook het verhaal achter het proces boven tafel krijgen. Je moet gedrag bespreekbaar kunnen maken, de vinger kunnen leggen op impliciete overtuigingen en met weerstand kunnen omgaan zonder dat het gesprek stokt. Sterke gesprekstechnieken zijn daarbij geen luxe, maar noodzaak. Ze vormen de brug tussen observatie en actie, tussen analyse en interventie. En juist daarom verdienen ze een vaste plek in de gereedschapskist van iedere audit- en riskprofessional. Meer informatie over de training gesprekstechnieken klik hier . Neem contact met ons op Meer weten? Neem dan contact met ons op. Wij helpen je graag verder! Mark Daamen Partner Phone 06 42 23 62 05‬ Mail mark.daamen@ferocia.nl Björn Walrave Partner Phone 06 25 12 06 54 Mail bjorn.walrave@ferocia.nl Guus Focken Partner Phone 06 11 91 85 41‬ Mail guus.focken@ferocia.nl

  • Behavioural auditing, grip op gedrag en cultuur.

    Behavioural auditing onthult hoe gedrag en cultuur beheersing beïnvloeden. Krijg grip op informele patronen en versterk control, audit en risicomanagement. Alle blogs Gedrag en cultuur Behavioural auditing Grip op gedrag, sturing op resultaat Elke professional in audit, risk, control of compliance kent het gevoel: de formele kant klopt. Beleid staat op papier, processen zijn beschreven, controles zijn ingericht en rapportages worden volgens planning opgeleverd. En toch stagneert de uitvoering. Deadlines verschuiven, afspraken vervagen, prioriteiten verschuiven stilzwijgend. Niet omdat mensen niet willen, maar omdat onbewuste patronen, aannames en gewoonten sterker blijken dan procedureteksten. Wie echt in control wil zijn, moet daarom verder kijken dan procedures, regels en excelsheets. De doorslaggevende factor schuilt in gedrag en cultuur, in hoe mensen betekenis geven aan regels, veranderen onder tijdsdruk, elkaar aanspreken, en wat zij in de praktijk wel of juist niet doen. Behavioural auditing zet precies daar het zoeklicht. Het is geen ‘soft’ extraatje naast de reguliere audit, maar een volwaardige, methodisch verantwoorde manier van onderzoeken die aansluit op de vragen waar bestuur, management en professionals mee worstelen. Waarom lopen verbetertrajecten vast terwijl de analyse scherp is? Waarom wordt beleid niet duurzaam geborgd, ook al zijn rollen en processen helder? Waarom blijft het effect van allerlei interventies beperkt tot een korte opleving? Het korte antwoord: omdat de ongeschreven spelregels sterker zijn dan de geschreven. Het lange antwoord leest u hieronder. Wat is behavioural auditing? Behavioural auditing is een kwalitatieve, diepgravende auditmethode die het menselijk handelen onderzoekt waar het ontstaat: in de manier waarop mensen hun werk, collega’s, leiding en omgeving ervaren en duiden. Het vertrekpunt is het onderscheid tussen wat mensen zeggen belangrijk te vinden en te doen en wat hen in werkelijkheid stuurt. Dat verschil is geen onwil of hypocrisie, maar een menselijk gegeven. In de hectiek van de werkdag reageren we razendsnel vanuit mentale modellen en gewoonten. Die patronen zijn gevormd door opleiding, ervaring, achtergrond, teamdynamiek en/of het voorbeeld van leiders. Behavioural auditing maakt juist die drijfveren zichtbaar en bespreekbaar. De aanpak is anders dan klassieke audits op drie niveaus. Ten eerste de onderzoeksblik. Waar traditionele audits werken met vooraf gedefinieerde criteria en normenkaders, werkt behavioural auditing met ‘richtinggevende thema’s’ die tijdens het veldwerk flexibel mogen kantelen als het verhaal van de organisatie daarom vraagt. Denk aan begrippen als voorbeeldgedrag, aanspreekbaarheid, besluitvaardigheid of eigenaarschap. Ten tweede de dataverzameling. Geen generieke vragenlijsten die vooral oproepen wat mensen zeggen belangrijk te vinden en te doen, maar reflectieve, gestructureerde gesprekken waarin auditors met geïnterviewden afdalen naar hun drijfveren en overtuigingen. De techniek lijkt op het beklimmen en afdalen van de ‘inferentieladder’: van zichtbare feiten via betekenisgeving en aannames naar overtuigingen en terug. De gesprekken beginnen niet met abstracte waarden, maar met concrete gebeurtenissen, mijlpalen of incidenten die voor de onderzoeksvraag relevant zijn. Hoe werden die ervaren? Welke signalen zijn wel gezien en welke niet? Welke keuze leek logisch op dat moment en waarom? Ten derde de manier van rapporteren en valideren. Een behavioural audit mondt uit in een doorlopend verhaal waarin letterlijke citaten van betrokkenen worden verweven met analytische duiding door de auditors. Het is geen rapport met een eindoordeel, maar een zorgvuldig gecomponeerde spiegel die meerdere perspectieven naast elkaar zet. Dat rapport is geen eindstation. In een validatieworkshop gaan de geïnterviewden met elkaar in dialoog over herkenning, betekenis en consequenties. Vaak ontstaat daar het inzicht en de start van de verandering. Niet omdat de auditor het zegt, maar omdat de organisatie zichzelf hoort en ziet. Die erkenning maakt het mogelijk om het gesprek te verleggen van symptoombestrijding naar de echte oorzaken en om van enkelvoudig leren (anders doen) te bewegen naar dubbel-lus leren (anders denken en anders doen). Belangrijk is ook het control-perspectief. Waar in de literatuur vaak het onderscheid ‘hard’ versus ‘soft’ controls wordt gebruikt, werkt behavioural auditing met een praktischer onderscheid tussen de speelruimte die regels, processen, systemen en middelen geven en de manier waarop mensen die ruimte waarnemen en benutten. Het functioneren van beheersmaatregelen wordt dus niet alleen beoordeeld op opzet, bestaan en werking, maar ook op beleefde betekenis. Denk bijvoorbeeld aan wat roepen regels op, welke informele normen zijn sterker, wat doet het voorbeeld van leidinggevenden met naleving, waar ontstaan defensieve routines die iedereen kent maar niemand benoemt? Tot slot is behavioural auditing geen vrije vorm. Het is een discipline met een heldere methodiek, zoals een duidelijke opdrachtformulering, transparant veldwerk, volledige reproduceerbare veldwerk, systematische analyse van de onderzoeksdata en een gedocumenteerde audit trail. Die scherpte maakt de uitkomsten toetsbaar en de dialoog veilig. Waarom is behavioural auditing belangrijk? Omdat gedrag bepaalt of strategie, beleid en beheersmaatregelen in de praktijk werken. Dat klinkt vanzelfsprekend, maar veel organisaties sturen nog altijd primair op ontwerp en formalisatie: we tekenen het proces opnieuw, scherpen een procedure aan, zetten een extra check in het systeem en/of voegen een training toe. Soms helpt dat, vaak niet. Als de onderliggende aannames en ongeschreven regels ongemoeid blijven, verschuift het probleem. De formele stapels groeien, de werkdruk stijgt, de vermoeidheid over ‘weer een traject’ neemt toe, en de echte patronen blijven intact. Behavioural auditing doorbreekt die cirkel door drie dingen tegelijk te doen. Ten eerste geeft het taal aan wat tot dan toe onder water zat. Woorden als ‘we mogen fouten maken’ krijgen betekenis als blijkt dat men in besluitvorming vooral conflictvermijding belooft, lastige issues parkeert en elkaar uit de wind houdt. Ten tweede maakt het zichtbaar waar formele en informele systemen botsen. Een organisatie kan bijvoorbeeld roepen dat eigenaarschap bij teams ligt, terwijl stuurinformatie, autorisaties en besluitvormingsrituelen teams vooral afhankelijk houden. Ten derde creëert het momentum om te leren waar het ertoe doet. In de validatieworkshop hoort men niet de mening van de auditor, maar de eigen woorden in context. Dat is confronterend en bevrijdend tegelijk. Het maakt het mogelijk om de stap te zetten van ‘meer communiceren over procedures’ naar het herontwerpen van het gesprek, het besluit en het voorbeeld. De waarde van behavioural auditing laat zich zien in situaties waar klassieke interventies niet landen. Bij vraagstukken waar ‘nogmaals wijzen op de regels’ slechts tijdelijk effect heeft. Bij programma’s die wel plannen opleveren maar geen stevige borging. Bij samenwerking tussen afdelingen waar misverstanden hardnekkig terugkeren. Bij veranderagenda’s die op papier logisch zijn, maar in de praktijk vastlopen op wantrouwen of defensie. In al die gevallen leert de praktijk dat de kloof tussen wat mensen zeggen belangrijk te vinden, en wat hen in werkelijkheid stuurt in hun daadwerkelijke doen, niet verdwijnt door meer druk, maar door beter begrip en het expliciet maken van aannames. Daarbij versnelt behavioural auditing het lerend vermogen binnen organisaties. Waar traditionele trajecten soms een cyclus van rapport, weerwoord, herziening, etc. kennen, bouwt een behavioural audit vanaf dag één aan eigenaarschap: de betrokkenen herkennen zich in het verhaal en voelen urgentie om zelf te handelen. Tot slot raakt behavioural auditing aan de essentie van professionele trots. Alle internal audit professionals willen goed werk leveren. Naleven uit angst is fragiel, handelen vanuit begrip is duurzaam. Een audit die mensen helpt hun eigen aannames te onderzoeken, die leiders ondersteunt in zichtbaar, congruent voorbeeldgedrag en die teams een taal geeft om elkaar aan te spreken zonder te beschadigen, draagt rechtstreeks bij aan veilige, wendbare en resultaatgerichte organisaties. Door behavioural audits toe te voegen aan het pallet van internal auditors, controller, riskmanagers en compliance officers kunnen ze daadwerkelijk toegevoegde waarde leveren aan de lerende organisatie. Ferocia heeft ACS Behavioural Auditing & Consulting overgenomen Ferocia heeft ACS Behavioural Auditing & Consulting overgenomen. Daarmee halen we de grondlegger en pionier (Jan Otten) van behavioural auditing in huis en verbinden we zijn bewezen methodiek aan onze audit-, risk- en controlpraktijk. ACS Behavioural Auditing & Consulting heeft de afgelopen jaren een herkenbare standaard neergezet voor het verdiepend onderzoeken van gedrag en cultuur. Het resultaat is geen oekaze, maar een gedragen verhaal dat beweging veroorzaakt. Voor onze klanten betekent dit dat behavioural auditing niet langer een losse interventie is naast de reguliere audit, maar een geïntegreerd onderdeel van het werk dat zij van Ferocia kennen: opleidingen en trainingen, interim en consultancy, en werving en selectie. We kunnen hiermee audit, control, risk en compliancefuncties helpen om de kennis en vaardigheden om gedrag en cultuur te onderzoeken zelf op te bouwen als competentie. De overname is voor ons geen eindpunt, maar een vertrekpunt. We zetten de lijn van ACS Behavioural Auditing & Consulting voort, ontwikkelen door praktische toepasbaarheid, tooling en rapportagevormen. Zo maken we onderzoeken naar gedrag en cultuur nog toegankelijker voor onze relaties en verbinden we behavioural auditing aan onze bredere visie op internal auditing. Daarmee maken we waar wat veel organisaties al lang voelen: dat beheersing pas echt werkt als het gedrag en de cultuur klopt. Hoe Ferocia gedrag en cultuur binnen jouw organisatie versterkt Wij ondersteunen organisaties op drie manieren: 1. Opleiding en training We leiden internal auditors, controlllers en risicomanagers op tot echte professionals die zelfstandig onderzoek kunnen uitvoeren naar gedrag en cultuur. Denk aan onze postbacheloropleiding Gedrag- en cultuuronderzoek voor financials. 2. Tijdelijke inzet van auditors en risicoprofessionals Heb je tijdelijk capaciteit nodig voor de uitvoering van een behavioral audit? Wij leveren ervaren auditors die direct inzetbaar zijn. 3. Werving en selectie Op zoek naar een nieuwe internal auditor, controller of risicomanager die gespecialiseerd is in gedrag en cultuur? Wij helpen je met het vinden van de juiste professional. Iemand die niet alleen inhoudelijk sterk is, maar ook past bij jouw organisatiecultuur. Neem contact met ons op Meer weten? Neem dan contact met ons op. Wij helpen je graag verder! Mark Daamen Partner Phone 06 42 23 62 05‬ Mail mark.daamen@ferocia.nl Björn Walrave Partner Phone 06 25 12 06 54 Mail bjorn.walrave@ferocia.nl Guus Focken Partner Phone 06 11 91 85 41‬ Mail guus.focken@ferocia.nl

  • Behavioral Auditing 2.0 voor internal auditors

    Ontdek hoe Behavioral Auditing 2.0 met AI snel diep inzicht biedt in gedrag en cultuur binnen controlframeworks. Maak organisatiegedrag auditbaar. Alle blogs Gedrag en cultuur Behavioral Auditing 2.0 Gedrag en cultuur in relatie tot risicobeheersing Ferocia heeft samen met Jan Otten Behavioral Auditing 2.0 ontwikkeld. D e vernieuwde methode voor het uitvoeren van gedragsaudits. Krijg diep inzicht in mentale modellen, drijfveren en overtuigingen achter gedrag. Net zo krachtig als voorheen, maar nu nog simpeler, sneller en AI-ondersteund. Een praktische aanpak om invulling te geven aan de IIA Topical Requirement for Organizational Behavior. De eerste generatie Behavioral auditing, ontwikkeld door Jan Otten en Inge van der Meulen, gaf organisaties al inzicht in gedrag en cultuur. Het bracht onderstromen aan het licht: waarom blijven verbetertrajecten steken, ondanks heldere rapporten? Waarom verzanden veranderingen, ook al zijn rollen en processen op papier logisch ingericht? Antwoorden lagen zelden in nog een procedure of nog een training, maar in wat mensen werkelijk doen, gestuurd door gewoonten, groepsdynamiek, onuitgesproken normen en impliciete aannames. Wat maakt Behavioral Auditing 2.0 vernieuwend? Behavioral auditing 2.0 is op twee manier vernieuwd: het gebruik van geavanceerde AI-modellen waardoor de audit simpel en sneller uitgevoerd kan worden met behoud van dezelfde kwaliteit en diepgang; en de expliciete koppeling tussen de beheerscultuur en het controlframework waardoor het herkenbaarder en dicht bij het werk van een internal auditor komt te staan. Behavioral Auditing 2.0 is de doorontwikkeling van de vertrouwde gedragsaudit, waarin de volledige kwalitatieve data-analyse is vervangen door een AI‑gestuurde aanpak. De kern blijft identiek: diep inzicht in mentale modellen, drijfveren en overtuigingen achter gedrag, op basis van rijke interviewdata. In plaats van handmatig coderen, clusteren en thematiseren, laat Behavioral Auditing 2.0 dit werk doen door geavanceerde AI‑modellen die grote hoeveelheden interview transcripten razendsnel analyseren. Deze modellen herkennen patronen, thema’s en sentimenten die voorheen veel uren denkarbeid vroegen, met een consistentie en reproduceerbaarheid die handmatige analyse vaak niet haalt. De geavanceerde AI-modellen zet de transcripten om in een gestructureerd, doorlopend narratief dat qua opbouw en scherpte aansluit bij de verhalen die auditors eerder handmatig maakten. Dat narratief is nog steeds volledig opgebouwd uit letterlijke citaten uit de interviews, zodat de stem van de organisatie hoorbaar blijft en direct als input kan dienen voor de validatieworkshop. Waar de auditor voorheen diep in de codering en classificatie van fragmenten moest duiken, verschuift de focus nu naar duiding, toetsing en dialoog met de organisatie. De geavanceerde AI-modellen leveren in minuten een eerste, rijk onderbouwd narratief en thematische indeling op, waardoor de auditor zijn expertise kan inzetten waar die de meeste waarde heeft: interpretatie, risicoweging en het ontwerpen van interventies. De essentie van Behavioral Auditing blijft volledig behouden: inductieve gedragsanalyse, stevige onderbouwing en herkenbare narratieve die beweging in organisaties op gang brengen. Behavioral Audit 2.0 levert deze kwaliteit nu in een fractie van de tijd, met minder doorlooptijd, lagere analysekosten en meer ruimte voor reflectie en interactie met bestuur, management en medewerkers Daarbij focust Behavioral Auditing 2.0 zich specifiek op de vraag: is onze (beheers)cultuur congruent met ons controlframework? Oftewel, als we kijken naar de formeel ingerichte beheersmaatregelen om risico te mitigeren, en naar hoe de cultuur binnen de organisatie hoe medewerkers werkelijk met deze beheersmaatregelen omgaan, herkennen we dan een logisch, samenhangend geheel? Of staat het controlframework en de cultuur op gespannen voet met elkaar? Die vraag lijkt simpel, maar is het niet. Want het controlframework is meer dan een set maatregelen. Het is een netwerk van checks, autorisaties, routines, dashboards, normenkaders en verwachtingen. En “(beheers)cultuur” is meer dan een slogan op een poster. Het is hoe mensen in de praktijk betekenis geven aan regels, hoe zij onder tijdsdruk keuzes maken, wie zich veilig voelt om iets te zeggen, wie elkaar aanspreekt, en wat er gebeurt als iemand wél een grens trekt. Met andere woorden: het is “de manier waarop we hier de dingen doen”, en precies daar zitten zowel de kracht als de kwetsbaarheid van beheersing. Neem het vierogenprincipe. In veel organisaties is dat een beheersmaatregel in het controlframework. Maar stel dat de cultuur zo is ingericht dat elkaar aanspreken ongemakkelijk is. Dat feedback snel als kritiek wordt ervaren. Dat medewerkers liever vermijden dan confronteren, omdat “gedoe” interne conflicten oplevert of omdat er toch niets mee gebeurt. Dan verandert het vierogenprincipe van een beheersmaatregel in een ritueel. Er wordt wel gekeken, maar niet echt gezien. De tweede handtekening wordt gezet omdat dat nu eenmaal moet, niet omdat er een inhoudelijke dialoog plaatsvindt. Formeel klopt het. Gedragsmatig is het een leeg omhulsel. Het kan ook precies andersom. Een organisatie kan zichzelf graag beschrijven als “betrokken, mensgericht en gebaseerd op vertrouwen”. Maar ondertussen bestaat het controlframework uit een dicht netwerk van microcontroles, dubbele registraties, autorisaties op de kleinste handelingen en escalatieprocedures die vooral wantrouwen communiceren. Medewerkers ervaren: “ze geloven ons niet.” En wat doet dat met gedrag? Mensen gaan slimmer worden in het systeem in plaats van beter in het werk. Ze gaan afvinken, verstoppen, omzeilen, ‘netjes’ rapporteren wat veilig is. De formele stapel groeit, de werkdruk stijgt, en de echte risico’s verhuizen naar de schaduw. Het controlframework is ontworpen als bescherming, maar wordt beleefd als controle op de persoon. Ook hier: een mismatch tussen wat we zeggen en wat we doen. Behavioral Auditing 2.0 maakt precies deze eventuele mismatch zichtbaar. Niet door er een extra vragenlijst over cultuur naast te leggen, maar door het controlframework te analyseren en de beheerscultuur te onderzoeken en te beoordelen in welke mate deze congruent zijn. Dat deze beweging nodig is, is inmiddels ook expliciet terug te zien in de ontwikkeling van het vak. Het IIA heeft in het kader van de Global Internal Audit Standards een Topical Requirement voor Organizational Behavior gepubliceerd. Organisatiegedrag is niet langer een vage bijlage bij ‘culture’, maar een te auditen risicodomein. Slecht uitgelijnd gedrag kan tot slechte uitkomsten leiden, zelfs als de intenties goed zijn, en vraagt daarom om governance-, risk- en controlprocessen die je net zo serieus beoordeelt als andere risico’s. Het Topical Requirement biedt een minimum-baseline. Het vraagt dat auditors op drie niveaus kijken: governance, risk management en controls rondom organisatiegedrag. Kijk je naar de governance-eisen, dan gaat het onder meer om de rol van board en senior management: is er heldere accountability voor gedragsverwachtingen, en bestaan er processen om alignment tussen gedragsinzichten en organisatiedoelen te monitoren en bij te sturen. Dat is precies waar Behavioral Auditing 2.0 antwoord op geeft. Niet door te vragen of “tone at the top” ergens in een code staat, maar door te onderzoeken welk gedrag daadwerkelijk wordt beloond, welke dilemma’s managers in het echt tegenkomen, en hoe besluitvorming, aanspreekbaarheid en voorbeeldgedrag uitpakken in de operatie. Op risk managementniveau vraagt het IIA onder meer of de organisatie een aanpak heeft om gedragsrisico’s te managen, of monitoring van organisatiegedrag adequaat en tijdig is, of gaps tussen verwacht en daadwerkelijk gedrag (incl. root causes) consequent worden gecommuniceerd. Ook hier sluit Behavioral Auditing 2.0 naadloos aan, juist omdat het vertrekpunt niet is “wat is het gewenste gedrag?”, maar “wat gebeurt er nu, en welke aannames sturen dat?” En op het niveau van controls vraagt het IIA dat organisaties processen hebben om risicovolle gedragspatronen te identificeren en te mitigeren, dat er een duidelijke toon en communicatie over verwacht gedrag is, dat er meld- en escalatiemechanismen bestaan met bescherming, dat incentives en consequenties aligned zijn met doelen, dat issue management bestaat om misaligned gedrag te corrigeren en te escaleren en dat training, onboarding en talentprocessen gedragsverwachtingen ondersteunen. Met andere woorden: gedrag moet niet alleen “besproken” worden, het moet ontworpen worden in de manier waarop je mensen aanneemt, beoordeelt, beloont, corrigeert en beschermt. Hier wordt de waarde van Behavioral Auditing 2.0 zichtbaar: het maakt dit hele pakket toetsbaar, zonder te vervallen in vaagheid. Het helpt auditors om niet te blijven hangen in algemene cultuurwoorden, maar om scherp te kijken naar de consistentie tussen het controlframework en cultuur. De kernboodschap is daarom: in control zijn is niet het hebben van maatregelen, maar het hebben van maatregelen die passen bij de cultuur, of het ontwikkelen van een cultuur die de maatregelen kan dragen. Behavioral Auditing 2.0 brengt die twee werelden bij elkaar. Het legt bloot waar je controlframework en je beheerscultuur elkaar versterken, en waar ze elkaar ondermijnen. En precies daarin geeft het concreet invulling aan het Topical Requirement van het IIA: het maakt organisatiegedrag auditbaar, bespreekbaar en verbeterbaar, met dezelfde professionaliteit die we gewend zijn bij andere risicodomeinen. Wie dat eenmaal ziet, gaat anders kijken naar “de oplossing”. Niet automatisch meer controls toevoegen, maar eerst begrijpen wat er gebeurt. Soms blijkt dat je cultuur best volwassen is, maar dat je systeem nog in een wantrouwmodus staat. En soms blijkt dat je systeem prima is, maar dat je cultuur niet veilig genoeg is om het systeem te laten werken. En misschien is dat wel de grootste winst van Behavioral Auditing 2.0: het brengt beheersing terug naar waar het uiteindelijk altijd over gaat. Niet over papier, maar over keuzes. Niet over regels, maar over gedrag. Niet over hoe het hoort, maar over hoe het werkt. Hoe Ferocia gedrag en cultuur binnen jouw organisatie versterkt Wij ondersteunen organisaties op drie manieren: 1. Opleiding en training We leiden internal auditors, controlllers en risicomanagers op tot echte professionals die zelfstandig onderzoek kunnen uitvoeren naar gedrag en cultuur. Denk aan onze postbacheloropleiding Gedrag- en cultuuronderzoek voor financials. 2. Tijdelijke inzet van auditors en risicoprofessionals Heb je tijdelijk capaciteit nodig voor de uitvoering van een behavioral audit? Wij leveren ervaren auditors die direct inzetbaar zijn. 3. Werving en selectie Op zoek naar een nieuwe internal auditor die gespecialiseerd is in gedrag en cultuur om je team te versterken? Wij helpen je met het vinden van de juiste professional. Iemand die niet alleen inhoudelijk sterk is, maar ook past bij jouw organisatiecultuur. Neem contact met ons op Meer weten? Neem dan contact met ons op. Wij helpen je graag verder! Mark Daamen Partner Phone 06 42 23 62 05‬ Mail mark.daamen@ferocia.nl Björn Walrave Partner Phone 06 25 12 06 54 Mail bjorn.walrave@ferocia.nl Guus Focken Partner Phone 06 11 91 85 41‬ Mail guus.focken@ferocia.nl

  • Waarom risicomanagement vaak niet werkt, en hoe dit te voorkomen.

    Veel risicobeleid faalt in de praktijk. Ontdek hoe je risicomanagement laat leven in je organisatie met 3 concrete pijlers voor duurzaam succes. Alle blogs Risicomanagement Waarom risicomanagement vaak niet werkt Veel organisaties hebben het op papier goed voor elkaar. Er ligt een risicomanagementbeleid, er zijn risicomatrixen, control frameworks en procedures die tot in detail zijn beschreven. Soms zelfs met keurige versies en goedgekeurd door de directie. Maar als je goed kijkt, doemt een ongemakkelijke vraag op: wordt dat beleid in de praktijk ook echt nageleefd? Worden risico’s tijdig herkend, geanalyseerd en beheerst? Of is het hele proces verworden tot een papieren tijger die in de kast verdwijnt tot de volgende risicosessie? Steeds meer organisaties erkennen dat effectieve risicobeheersing geen eenmalige inspanning is. Het werkt alleen als het een integraal onderdeel van de bedrijfsstrategie en -cultuur wordt. Niet als jaarlijkse verplichte ronde voor het jaarverslag, maar als een continu proces dat zichtbaar is in het dagelijks handelen van medewerkers.En vooral niet alleen in spreadsheets, maar merkbaar in het gedrag van mensen. De grootste valkuil: denken dat je ‘het geregeld hebt’ Een mooi en volledig risicodossier is geen garantie voor een weerbare organisatie. Het kan zelfs een vals gevoel van veiligheid geven. Juist in de dagelijkse praktijk ontstaat het verschil tussen formele risicobeheersing en daadwerkelijke weerbaarheid. Dat verschil zit vaak in ogenschijnlijk kleine dingen: Timing van de risicoanalyse Worden risico’s besproken bij de start van een project, of pas als de eerste problemen zich aandienen? Opvolging van afwijkingen Worden afwijkingen structureel opgepakt, of verdwijnen ze in de drukte van de dagelijkse operatie? Eigenaarschap Is risicobewustzijn ingebed in de hele organisatie, of wordt het gezien als “iets van de riskmanager”? We leven in een VUCA-wereld – vol Volatility, Uncertainty, Complexity en Ambiguity . In zo’n omgeving is risicomanagement niet alleen een methodiek maar een vaardigheid. De kernvraag wordt dan: Hoe zorg je dat risicobeheersing echt leeft in je organisatie? Drie pijlers voor duurzaam risicomanagement Een robuust risicomanagementsysteem is geen verzameling documenten, maar een set van werkende principes die gedragen worden door de hele organisatie. Drie pijlers zijn daarbij essentieel. 1. Van compliance naar cultuur Veel risicoprogramma’s stranden omdat ze worden ingericht als een compliance-oefening. Controles afvinken, rapportages maken en klaar. Dat is niet genoeg. Echte weerbaarheid ontstaat pas als er bewustwording en gedragsverandering plaatsvindt. Stel jezelf en je team vragen als: Waarom is dit risico belangrijk voor ons succes? Wat gebeurt er als we niets doen? Wat kan ik persoonlijk doen om dit risico te beperken? Door die vragen centraal te stellen, verschuift risicomanagement van een checklist naar een gedeelde verantwoordelijkheid. Medewerkers begrijpen dan niet alleen wat ze moeten doen, maar ook waarom . Praktisch voorbeeld: Een productielocatie met strakke veiligheidsprocedures merkte dat incidenten bleven voorkomen. Na onderzoek bleek dat medewerkers de regels wel kenden, maar ze als omslachtig ervaarden. Door samen te kijken naar werkbare aanpassingen en de achterliggende risico’s uit te leggen, nam de naleving toe en daalde het aantal incidenten. 2. Integreer risico’s in besluitvorming Risicomanagement werkt het best als het geen losstaand proces is. Het hoort in de haarvaten van de besluitvorming te zitten. Dat betekent: niet één keer per jaar een risicoworkshop, maar bij elke vergadering, elk project en elke evaluatie expliciet de vraag stellen: “Wat zijn de risico’s?” en “Hoe beheersen we die?” Dit vraagt ook om toegankelijke en actuele informatie. Risicoregisters moeten niet alleen compleet zijn, maar ook in een vorm beschikbaar die snel te gebruiken is bij beslissingen. Praktisch voorbeeld: Een retailorganisatie nam bij elke productintroductie standaard een marketing- en kostenanalyse door. Sinds kort voegen ze een “risicoparagraaf” toe waarin potentiële leveringsproblemen, reputatierisico’s en juridische vraagstukken direct worden meegenomen. Dit voorkomt verrassingen en versnelt de besluitvorming. 3. Maak risico’s bespreekbaar Risico’s identificeren is stap één. Ze durven benoemen is stap twee. In veel organisaties bestaat terughoudendheid om afwijkingen, twijfels of zorgen te delen. Soms uit angst voor gezichtsverlies, soms omdat “het toch niets uitmaakt”. Een effectieve risicocultuur vraagt om psychologische veiligheid: het gevoel dat je vrijuit kunt spreken zonder negatieve consequenties. Faciliteer open gesprekken, bijvoorbeeld via risk walks waarbij teams gezamenlijk operationele processen bekijken. Waardeer signalen van afwijkingen, ook als ze klein zijn. Beloon het melden van risico’s, in plaats van alleen het voorkomen van incidenten. Praktisch voorbeeld: Een ziekenhuisteam introduceerde een maandelijks “veiligheidsoverleg” waarin medewerkers incidenten en bijna-incidenten konden delen. Door deze openheid nam het aantal gemelde risico’s toe, waardoor preventieve maatregelen eerder konden worden genomen. Risicomanagement is mensenwerk Enterprise Risk Management (ERM), modellen en IT-systemen zijn belangrijke hulpmiddelen. Maar de kern van effectief risicobeheer blijft altijd: mensen . Het zijn de medewerkers die: risico’s signaleren; risico’s durven bespreken en maatregelen daadwerkelijk uitvoeren. Daarom is investeren in vaardigheden, bewustzijn en cultuur minstens zo belangrijk als investeren in systemen. Een organisatie met een beperkte toolset maar een hoog risicobewustzijn is vaak weerbaarder dan een organisatie met uitgebreide tooling en een lage betrokkenheid. Hoe krijg je dat voor elkaar? Begin met een goed gesprek Vraag in teams: “Wat kan er misgaan?” en “Wat doen we als dat gebeurt?” Dit opent de deur naar gedeeld eigenaarschap. Maak het concreet Gebruik voorbeelden uit de eigen praktijk. Theorie blijft pas hangen als mensen het herkennen in hun eigen werk. Investeer in training en begeleiding Richt je niet alleen op procedures, maar ook op besluitvormingsvaardigheden, communicatie en samenwerking. Vier successen Benoem en waardeer situaties waarin risico’s tijdig zijn herkend en aangepakt. Dat versterkt gewenst gedrag. De weg naar een veerkrachtige organisatie Organisaties die risicomanagement laten werken, hebben een paar dingen gemeen: Risicobewustzijn is zichtbaar in alle lagen Van directie tot werkvloer, iedereen ziet het belang en kent zijn rol. Besluitvorming en risicobeheer zijn onlosmakelijk verbonden Geen strategische keuze zonder risicobeoordeling. Openheid is de norm Risico’s benoemen wordt gezien als professionaliteit, niet als kritiek. Het proces is continu Risicomanagement leeft dagelijks, niet alleen bij jaarafsluiting of audits. Het resultaat? Een organisatie die sneller herstelt van tegenslagen, minder verrassingen kent en beter inspeelt op veranderingen in de omgeving. Oftewel: een organisatie die in control is. Tot slot Wil je jouw risicomanagementsysteem optimaliseren? Begin dan niet met een nieuw sjabloon of nog een control framework. Start met het gesprek. Vraag, luister, betrek en creëer een cultuur waarin iedereen zich verantwoordelijk voelt voor het herkennen en beheersen van risico’s. Dat is de eerste, en misschien wel belangrijkste, stap naar een veerkrachtige organisatie die klaar is voor de toekomst. Hoe Ferocia helpt organisaties met risicomanagement Ferocia ondersteunt organisaties op een manier die past bij hun ambitie, volwassenheidsniveau en context. Geen standaardmethodes, maar maatwerk. Praktisch en strategisch. Altijd gericht op verankering in de praktijk. Onze dienstverlening bestaat uit vier pijlers: 1. Opleidingen en trainingen We leiden professionals op in risicomanagement, control en compliance. Praktijkgericht, actueel en afgestemd op de uitdagingen van vandaag. Denk aan opleidingen als Cursus Risicomanagement of risicomanagement methodiek . 2. Interim ondersteuning Tijdelijk capaciteit nodig? Onze ervaren risk-professionals helpen bij implementatie, monitoring of verandermanagement. Ze zijn snel inzetbaar en gewend om te schakelen tussen strategie en uitvoering. 3. Consultancy en implementatie Van het opzetten van een risicomanagement framework tot het begeleiden van RCSA’s of het inrichten van de drie lijnen: onze consultants helpen je om risicomanagement praktisch en strategisch neer te zetten. 4. Werving en selectie We helpen je bij het vinden van de juiste mensen op het gebied van risk, control en audit. Mensen die niet alleen de kennis hebben, maar ook de vaardigheden om risico’s bespreekbaar te maken, draagvlak te creëren en resultaten te boeken. Onze kracht? We combineren inhoudelijke expertise met een scherp oog voor cultuur, gedrag en verandervraagstukken. Want uiteindelijk draait het niet alleen om het proces maar om de mensen. Neem contact met ons op Meer weten? Neem dan contact met ons op. Wij helpen je graag verder! Mark Daamen Partner Phone 06 42 23 62 05‬ Mail mark.daamen@ferocia.nl Björn Walrave Partner Phone 06 25 12 06 54 Mail bjorn.walrave@ferocia.nl Guus Focken Partner Phone 06 11 91 85 41‬ Mail guus.focken@ferocia.nl

  • (Senior) auditor | Ferocia

    < Terug Opdracht (Senior) auditor ADR Per direct 30 tot 36 uur per week Den Haag / Hybride Maximaal € 24.762,95 per maand SOLLICITEER Ferocia zoekt, in samenwerking met KPMG, 17 Senior Auditors en 18 Auditors voor controlewerkzaamheden binnen de wettelijke controletaak bij de Rijksoverheid. Het gaat om opdrachten binnen de financial audit, met werkzaamheden voor departementen, agentschappen en andere organisatieonderdelen binnen de Rijksoverheid. Wil jij bijdragen aan de kwaliteit, rechtmatigheid en betrouwbaarheid van de financiële verantwoording binnen de publieke sector? Dan komen we graag met je in contact. Wat vragen we? Voor de rol van Senior Auditor: minimaal WO werk- en denkniveau afgeronde opleiding (Register) Accountancy of vergelijkbaar minimaal 4 jaar recente ervaring met financiële audits Voor de rol van Auditor: minimaal HBO werk- en denkniveau afgeronde opleiding Accountancy of vergelijkbaar minimaal 2 jaar recente ervaring met financiële audits Ervaring met inkoopprocessen, rechtmatigheidscontroles, aanbestedingswetgeving, subsidiedossiers, USK, departementale jaarrekeningen of agentschappen is een duidelijke pré. Wat bieden we Voor de Senior Auditor bedraagt de maximale all-in maandbeloning € 24.762,95. Voor de Auditor bedraagt de maximale all-in maandbeloning € 15.445,97. De genoemde bedragen betreffen een maximale bruto all-in beloning op basis van detachering. De exacte samenstelling en voorwaarden worden persoonlijk toegelicht. Praktisch Start: vanaf 1 september of 1 oktober 2026 Duur: tot uiterlijk 15 maart 2027 Omvang: 30-36 uur per week Locatie: voornamelijk Den Haag, soms Utrecht of elders Hybride werken mogelijk, met aanwezigheid op locatie Opdracht op basis van detachering Interesse of ken je iemand die past? Neem contact op met Terri Stuijfbergen-Beens via 085-0608598 of terri.stuijfbergen@ferocia.nl.

bottom of page